Η Χαλκιδική φημίζεται για τις παραλίες της, αλλά πίσω από την παραλιακή σκηνή υπάρχει σημαντικό ορεινό σύστημα: ο Χολομώντας στην κεντρική Χαλκιδική (1.165μ ψηλότερη κορυφή), ο Ίταμος στη Σιθωνία (811μ), τα ορεινά της Κασσάνδρας, και βέβαια ο Άθωνας (2.033μ) που είναι προσβάσιμος μόνο σε ορισμένους. Για όσους θέλουν να συνδυάσουν θάλασσα με βουνό, ή να αποφύγουν τη ζέστη του Αυγούστου, υπάρχουν αρκετά οργανωμένα μονοπάτια. Παρακάτω τα 5 πιο αξιόλογα — επιλεγμένα ώστε να καλύπτουν διαφορετικά επίπεδα δυσκολίας και διαφορετικές περιοχές.
1. Χολομώντας - κορυφή Ηλίας Προφήτης
Περιοχή: Κεντρική Χαλκιδική, εκκίνηση από Ταξιάρχη ή Πολύγυρο
Διάρκεια: 4-5 ώρες (κυκλική διαδρομή ~12 χλμ)
Δυσκολία: Μέτρια
Υψομετρική διαφορά: 550μ ανοδικά
Η ψηλότερη κορυφή του Χολομώντα, στα 1.165 μέτρα. Η ευκολότερη πρόσβαση είναι από το χωριό Ταξιάρχης, σε υψόμετρο 600μ. Από εκεί το μονοπάτι περνά από δάσος καστανιάς και οξιάς, με σημάνσεις του Ορειβατικού Συλλόγου Πολυγύρου (κόκκινο και κίτρινο σήμα).
Στην κορυφή υπάρχει εξωκλήσι Προφήτη Ηλία (πιθανώς ο πιο "ορεινός" προφήτης Ηλίας της Χαλκιδικής) και πανοραμική θέα: σε καθαρό καιρό βλέπεις και τα τρία πόδια (Κασσάνδρα, Σιθωνία, Άθωνα) ταυτόχρονα. Το θέαμα αξίζει την ανάβαση.
Καλύτερη εποχή: Μάιος-Ιούνιος (βλάστηση πλήρης, καιρός μέτριος) και Σεπτέμβριος-Οκτώβριος (φθινοπωρινά χρώματα στη βλάστηση). Το καλοκαίρι είναι εφικτό αλλά ξεκίνα πολύ νωρίς (6:00) για να αποφύγεις τη ζέστη.
Τι πρέπει να έχεις: 2 λίτρα νερό, σνακ, καπέλο, πεζοπορικά παπούτσια (όχι sneakers). GPS ή χάρτης — οι σημάνσεις είναι καλές αλλά υπάρχουν διασταυρώσεις.
2. Σιθωνία - μονοπάτι Ίταμου
Περιοχή: Σιθωνία, εκκίνηση από Παρθενώνα
Διάρκεια: 3-4 ώρες (κυκλική ~9 χλμ)
Δυσκολία: Μέτρια
Υψομετρική διαφορά: 450μ
Ο Ίταμος είναι το ορεινό συγκρότημα στο κέντρο της Σιθωνίας, και ο Παρθενώνας είναι το ψηλότερο κατοικημένο χωριό της Σιθωνίας (380μ). Από το χωριό ξεκινάει το μονοπάτι προς την κορυφή στα 811 μέτρα.
Η ανάβαση γίνεται μέσα από πευκόδασος και μακία βλάστηση. Στην κορυφή θέα πανοραμική προς Νέο Μαρμαρά και τον Σιγγιτικό κόλπο από τη μία πλευρά, και προς Σάρτη και Τορωναίο από την άλλη. Σε καθαρό καιρό φαίνεται ολόκληρος ο Άθωνας απέναντι.
Συνδυάζεται καλά με γεύμα στον Παρθενώνα μετά (το χωριό έχει αρκετές ταβέρνες με πανοραμική θέα).
3. Άρναια - Πολύδρωσος - Παλαιοχώρι (διαδρομή χωριών)
Περιοχή: Βόρεια κεντρική Χαλκιδική
Διάρκεια: 3 ώρες (γραμμικά ~8 χλμ)
Δυσκολία: Εύκολη-μέτρια
Υψομετρική διαφορά: 200μ
Πιο "γαστρονομικού" χαρακτήρα διαδρομή — συνδέει τρία παραδοσιακά χωριά με αξιόλογη αρχιτεκτονική. Η Αρναία είναι από τα πιο όμορφα χωριά του νομού, με πέτρινα σπίτια και πλακόστρωτα δρομάκια. Από εκεί παλιό μονοπάτι (πριν τη διάνοιξη δρόμου) οδηγεί στον Πολύδρωσο, και από εκεί στο Παλαιοχώρι.
Η διαδρομή περνά από πευκοδάση, καστανιές και ρέματα. Δεν είναι αυστηρά "ορεινή" — μάλλον δασική περπατήσιμη.
Το όλο κερασάκι: στο Παλαιοχώρι μπορείς να φας μεσημεριανό σε παραδοσιακή ταβέρνα. Επιστρέφεις με ταξί ή ζητάς από κάποιον στο χωριό. Διοργανώνονται και guided tours από τοπικούς συλλόγους — ψάξε "Πεζοπορικός Σύλλογος Αρναίας".
4. Παλιά Σάρτη - Καλαμίτσι (παράκτιο μονοπάτι)
Περιοχή: Νότια Σιθωνία
Διάρκεια: 5-6 ώρες one-way
Δυσκολία: Μέτρια προς δύσκολη
Υψομετρική διαφορά: Πολλές μικρές αναβάσεις-καταβάσεις, σύνολο 600μ+
Μια από τις πιο εντυπωσιακές διαδρομές της Χαλκιδικής. Παλιό μονοπάτι ψαράδων και βοσκών που ακολουθεί την ανατολική ακτή της Σιθωνίας από τα ερείπια της παλιάς Σάρτης (που καταστράφηκε από τον σεισμό του 1932) μέχρι το Καλαμίτσι.
Η διαδρομή έχει συνεχή θέα στο Αιγαίο και τον Άθωνα. Περνά από απομονωμένες παραλίες προσβάσιμες μόνο από εδώ (Άρμενιστής, μικρές αμμώδεις κολπίσκοι). Μπορείς να σταματήσεις για κολύμπι.
Προσοχή: One-way διαδρομή, που σημαίνει ότι χρειάζεσαι λύση επιστροφής. Επιλογές: (α) να αφήσεις αυτοκίνητο στο Καλαμίτσι και να πας πρωί ταξί στη Σάρτη, ή (β) να την κάνεις με guided tour που οργανώνεται από Σάρτη και επιστρέφει με σκάφος.
Τι θες: 3 λίτρα νερό, μαγιό, καλά παπούτσια, αντηλιακό. Σημάνσεις περιορισμένες — GPS συνιστάται.
5. Στράτου-Άθω (παράκτια πεζοπορία Άθω)
Περιοχή: Ανατολική πλευρά Άθω, εκκίνηση από Ιερισσό
Διάρκεια: 4-6 ώρες
Δυσκολία: Εύκολη-μέτρια
Υψομετρική διαφορά: 300μ
Αυτό είναι το τμήμα που μπορούν να περπατήσουν και γυναίκες — πριν τα όρια του άβατου. Από την Ιερισσό μπορείς να ακολουθήσεις παραλιακό μονοπάτι προς τα νότια, μέχρι το όριο του Αγίου Όρους (γύρω στα 10 χλμ).
Διαδρομή προσφέρει συνεχή θέα στη χερσόνησο, χωρίς τις μοναστηριακές κατασκευές. Καλό για όσους θέλουν "να γευτούν" τη γεωγραφία του Άθω χωρίς διαμονητήριο.
Επίσης οργανώνεται ως guided tour από Ιερισσό. Συνήθως συνδυάζεται με κρουαζιέρα επιστροφής.
Άλλα μονοπάτια που αξίζουν αναφορά
- Αρχαία Στάγειρα - σύγχρονο μνημείο Αριστοτέλη (Ολυμπιάδα): μικρός περίπατος 2 ώρες με ιστορικό περιεχόμενο
- Σπήλαιο Πετραλώνων + γύρω μονοπάτια: εκπαιδευτικό, καλό για οικογένειες
- Φάλακρο - Σπήλαιο Κρυονέρι (περιοχή Νικήτης): 2-3 ώρες, εύκολο
- Φάλαρο - Άθος μέσω Ζιγκού: πιο τεχνική διαδρομή, χρειάζεται οργάνωση
Πρακτικά για όλες τις πεζοπορίες
- Καλύτερες εποχές: Απρίλιος-Ιούνιος και Σεπτέμβριος-Νοέμβριος. Καλοκαίρι μόνο νωρίς το πρωί.
- Νερό: τουλάχιστον 1 λίτρο ανά ώρα πεζοπορίας. Στη Χαλκιδική δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές για να γεμίζεις στη διαδρομή.
- Επικοινωνία: 4G κάλυψη είναι καλή στα περισσότερα μονοπάτια, εξαιρέσεις στις πιο απομακρυσμένες κορυφές του Χολομώντα.
- Ζώα: σε ορεινές περιοχές μπορεί να συναντήσεις κοπάδια με βοσκόσκυλα. Είναι συνήθως φιλικά αν δεν τα προκαλέσεις. Περπάτα ήρεμα, μη τρέξεις.
- Φωτιά: ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ απολύτως κάθε χρήση φωτιάς, ακόμα και τσιγάρου, σε δασικές περιοχές από Μάιο μέχρι Οκτώβριο. Πρόστιμα είναι σοβαρά.
- Χάρτες: η εφαρμογή Anavasi (ελληνική) και η OS Maps έχουν καλούς ψηφιακούς χάρτες της Χαλκιδικής με σημειωμένα μονοπάτια.
- Guided tours: αρκετές τοπικές εταιρείες οργανώνουν πεζοπορίες με οδηγό για μικρές παρέες. Κόστος ξεκινάει από 35 ευρώ ανά άτομο. Καλή επιλογή αν δεν θες να ψάχνεις το μονοπάτι μόνος σου.
Συνδυασμός παραλίας και πεζοπορίας
Για όσους θέλουν να συνδυάσουν, η πιο πρακτική περιοχή είναι η Σιθωνία γιατί τα μονοπάτια (Ίταμος, Παρθενώνας, παράκτιο Σάρτη) είναι κοντά σε καλές παραλίες. Πρόγραμμα ημέρας: πεζοπορία πρωί (6:30-10:30), επιστροφή για κολύμπι μεσημέρι, ξεκούραση απόγευμα, ψάρι το βράδυ.